97-Davranış Azaldı. Çocuk İyi mi?

Bazen çocuk sustuğu için değil; görünmezleştiği için daha iyi sanılır.

Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem

Modül 12— Görünenin Ardına Geç

Yazı 97

Bazı çocuklar bağırır.

Bazıları vurur.

Bazıları kaçar.

Bazıları kapanır.

Ve çoğu zaman ilk hedef şudur:

Davranış dursun.

Davranış azalınca herkes rahatlar.

Ama bazen içeride başka bir şey olur.

Davranış azalır.

Yük kalır.

Çünkü bazen davranış sustuğunda;

yük görünmez olur.

Ve bazen en zor taraf şudur:

Çocuk daha az zor görünüyordur.

Ama daha fazla taşıyor olabilir.

Ana Soru

Davranışın durması neden her zaman ilerleme değildir?

Neden bazı çocuklar:

daha sessiz görünür,

ama daha kırılgan olur?

Neden bazı çocuklar:

uyumlu görünür,

ama içeride daha çok yorulur?

Ve belki en önemli soru:

Bir sistem gerçekten düzenlendi mi?

Yoksa yalnız görünürlüğü mü azaldı?

Bu Yazının Ana Cümlesi

Davranışın kaybolması ile

yükün çözülmesi

aynı şey değildir.

Davranış Neden Vardır?

Davranış çoğu zaman bir şey anlatır.

Bazen:

yükü,

zorlanmayı,

ağrıyı,

kaçışı,

erişim daralmasını,

bedensel alarmı.

Bu yüzden bazı davranışlar:

yalnız sorun değildir.

Bastırmak ve Düzenlemek Aynı Şey mi?

Bazen hayır.

Çünkü düzenleme:

yükün işlenmesi olabilir.

Bastırma ise:

yükün görünürlüğünün azalması olabilir.

Ve bazen dışarıdan ikisi birbirine benzeyebilir.

Ama içeride aynı süreç yaşanmıyor olabilir.

Bu yüzden bazı çocuklarda:

davranış azalır.

Ama enerji düşer.

Merak azalır.

Oyun azalır.

Erişim daralır.

Ve bazen tam bu yüzden;

çocuk daha kolay görünür.

Ama daha iyi hissetmiyor olabilir.

Sessizlik Her Zaman Toparlanma mı?

Hayır.

Çünkü bazı sistemler:

toparlanır.

Bazıları korunur.

Bazıları kapanır.

Ve bazen sessizlik:

güven değildir.

Enerji koruma olabilir.

Bazen çocuk artık:

itiraz etmiyordur.

Ama katılmıyordur.

Ve bazen en zor görülen şey budur.

Çünkü bazı sistemler bağırmayı bırakmaz.

Masking – Shutdown – Görünmez Maliyet

Bazı çocuklar uzun süre uyum gösterebilir.

Ama bunun maliyeti olabilir.

Bazen sistem:

fazla çaba,

fazla kontrol,

fazla baskı altında

görünürde sakinleşebilir.

Ama içeride:

yorgunluk,

erişim kaybı,

tükenme,

ilişkiden çekilme

artabilir.

Bu her sessizlik böyle demek değildir.

Ama bazen sessizlik tek başına

yeterli gösterge olmayabilir.

Günlük Hayatta Görünümü

Evde:

• daha az tepki

• daha az oyun

• daha az talep

• daha fazla yalnızlık

Okulda:

• uyumlu görünme

• daha az itiraz

• daha az görünür kriz

Ama:

• daha az katılım

• daha az merak

• daha az spontane davranış

Ve bazen aile burada rahatlar.

Ama çocuk yalnız görünmezleşmiştir.

Ve bazen tam o anda;

çocuk daha az zor görünür.

Ama daha az erişilebilir hale gelmiş olabilir.

Yanlış Yorumlar

En sık yorum:

“Bak artık yapmıyor.”

Ama bazen yalnız göstermiyordur.

Başka bir yorum:

“Demek ki öğrendi.”

Ama bazen yalnız vazgeçmiştir.

Ve bazen en büyük hata:

sessizliği regülasyon sanmaktır.

Çünkü uyum her zaman rahatlama değildir.

◉ Pusula

Gerçek regülasyon;

davranışın azalması değil,

erişimin geri dönmesidir.

Dikkat Edilmesi Gereken Paternler

Şunlara bakın:

• davranış azalırken enerji ne oldu?

• oyun ne oldu?

• ilişki ne oldu?

• merak ne oldu?

• toparlanma nasıl?

• spontane davranış nasıl?

• görünürlük azalırken canlılık da azalıyor mu?

Mini Gözlem Rehberi

Şunu sorun:

Çocuk daha sakin mi?

Yoksa daha az görünür mü?

Sonra şunlara bakın:

• mizah

• oyun

• göz teması

• merak

• enerji

• ilişki

Bu Yazının Belki En Önemli Cümlesi

Bazen davranış çözülmez.

Yalnız görünmez olur.

Bu Yazı Neyi Hatırlatıyor?

Davranış azalabilir.

Ama yük aynı kalabilir.

◉ Seri Pusulası

Bir davranışı değerlendirirken;

yalnız ne kadar azaldığına değil,

arkasında ne kaldığına da bakmak gerekir.

Ana Mesaj

Davranışın sustuğu her yerde;

yük çözülmüş olmayabilir.

Okur İçin Çıkarım

Bazen şu soruyu deneyin:

Bu davranış gerçekten çözüldü mü?

Yoksa yalnız görünmez mi oldu?

⬛ DEV MÜHÜR

Bazı çocuklar sustuğu için değil;

görünmezleştiği için daha iyi sanılır.

Ve bazen en ağır bedel;

tam da o anda başlar.

Kapanış

Çünkü bazen mesele;

çocuğun ne kadar sessiz olduğu değildir.

Ne kadar geri dönebildiğidir.

Ve bazen gerçek değişim;

davranışın durmasıyla değil,

çocuğun yeniden görünür hale gelebilmesiyle başlar.

Çünkü bazen gerçek ilerleme;

daha az davranış değil,

daha fazla erişimdir.

→ Sonraki yazı:98-Aileyi İlaç Kararına Ne Götürür?

← Önceki yazı:96-Her His Kelimeye Dönüşmez

↑ Modül ana sayfasına dön

Faydalanılan Kaynaklar & Okuma Notları

Bu yazının kuramsal omurgası; davranışın işlevi, sinir sistemi regülasyonu, stres altında adaptasyon, görünür ve görünmeyen zorlanma süreçleri, masking, shutdown, enerji ekonomisi, nörogelişim ve davranışın altında yer alabilecek bedensel–nörolojik süreçler üzerine çalışan disiplinler arası alanlardan beslenmektedir.

Bu metin bir akademik derleme değildir.

Amaç; davranışın azalmasını tek başına ilerleme olarak değil; sinir sistemi–beden–erişim–katılım–toparlanma bütünlüğü içinde okuyabilmektir.

Özellikle:

• davranışın işlevi

• davranışın azalması ile yükün çözülmesinin aynı olmayabileceği

• sessizlik ile regülasyon arasındaki fark

• masking ve shutdown süreçlerinin görünmez maliyeti

• görünmezleşen yüklerin geç fark edilmesi

• güvenli erişimin davranıştan daha güçlü bir gösterge olması

bu yazının temel omurgasını oluşturmaktadır.

1. Davranış – işlev – görünmeyen ihtiyaç

Barry M. Prizant

• Davranışın çoğu zaman yalnız sonuç değil; iletişim, düzenleme ve organizmanın çözüm üretme biçimi olabileceğini vurgular.

• Bu yazının “bazı davranışlar yalnız sorun değildir” hattıyla ilişkilidir.

Ross W. Greene

• Davranışı irade eksikliği değil; beceri, yük ve erişim çerçevesinde değerlendirmeyi önerir.

• Bu yazının “çözüldü mü yoksa görünmez mi oldu?” sorusunu desteklemektedir.

2. Sinir sistemi – güvenlik – regülasyon

Stephen W. Porges

• Güvenlik algısı, nörosepsiyon ve davranışın otonom durumlarla ilişkisini açıklayan çerçevesiyle bilinir.

• Bu yazının “sessizlik her zaman toparlanma değildir” bölümünü desteklemektedir.

Mona Delahooke

• Davranışı sinir sistemi durumu üzerinden okumayı önerir.

• Bu yazının “davranış azalabilir ama erişim geri dönmemiş olabilir” hattıyla uyumludur.

3. Masking – görünmez maliyet – tükenme

Nick Walker

• Uzun süreli uyum çabası, görünmez yük ve tükenme süreçleri üzerine önemli kavramsal katkılar sunmuştur.

• Bu yazının masking ve görünmez maliyet bölümünü desteklemektedir.

Devon Price

• Görünürde uyumlu olmanın her zaman düşük yük anlamına gelmeyebileceğine dikkat çeker.

• Bu yazının “görünmezleşmek ≠ iyileşmek” çizgisiyle ilişkilidir.

4. Stres – enerji – erişim

Bruce McEwen

• Uzun süreli yük altında organizmanın görünmeyen maliyetlerini açıklayan allostatik yük yaklaşımıyla bilinir.

• Bu yazının “davranış azalırken canlılık azalıyor mu?” bölümünü destekler.

Robert Sapolsky

• Kronik stresin enerji, öğrenme, dikkat ve davranış üzerindeki etkilerini açıklar.

• Bu yazının “yük görünmez olabilir ama kaybolmayabilir” çizgisiyle ilişkilidir.

5. Nörogelişim – erişim – güvenli geri dönüş

Bruce D. Perry

• Davranışın yalnız görünür çıktılar üzerinden değil; organizasyon, erişim ve toparlanma üzerinden değerlendirilmesini önerir.

• Bu yazının “gerçek regülasyon erişimin geri dönmesidir” hattıyla uyumludur.

Daniel J. Siegel

• İnsan gelişiminin ilişki içinde düzenlenen bir süreç olduğunu vurgular.

• Bu yazının görünür sessizlik ile gerçek toparlanmayı ayıran bölümlerini desteklemektedir.

Bu Yazının Bilimsel Omurgasını Oluşturan Temel Fikir

Bir davranışın azalması;

yükün çözüldüğü anlamına gelmeyebilir.

Bazı çocuklarda asıl farkı yaratan şey;

daha sessiz görünmeleri değil,

yeniden erişilebilir hale gelebilmeleridir.

Bu Yazının Temel Pusulası

Bazı çocuklar sustuğu için iyi görünmez.

Ve bazen asıl soru;

davranışın ne kadar azaldığı değil,

çocuğun ne kadar geri dönebildiğidir.