Faydalanılan Kaynaklar & Okuma Notları Bu kaynakçada yer alan araştırmacılar, kitaplar ve kurumlar; bu özel seride anlatılan her görüşün tamamını birebir temsil etmez. Her biri; sinir sistemi regülasyonu, arousal, stres biyolojisi, duyusal işlemleme, gelişim, ilişki ve davranışın biyolojik temellerini anlamaya katkı sağlayan önemli bilimsel çalışma alanlarını temsil etmektedir. Bu özel seri, tek bir kuramın, tek bir araştırmacının ya da tek bir disiplinin yaklaşımına dayanmam

Bir Günde Her Şeyi Değiştiremezsiniz. Ama Bugün Bir Şeyi Değiştirebilirsiniz. Özel Seri— Eşik Yazı 17 Bu özel serinin başından beri aynı şeyi konuşuyoruz. Davranışı... Arousal'ı... Regülasyonu... Güveni... İlişkiyi... Şimdi ise bütün bunları her gün sessizce omzunda taşıyan kişiye dönüyoruz.. Çünkü bazı evlerde en ağır yükü yalnız çocuk taşımaz. Onun sinir sistemini her gün yeniden toparlamaya çalışan yetişkin de taşır. Ve bazen o yetişkin yıllar içinde şunu unutabilir: Ben d

Bu kadar yükü ne zamandır tek başınıza taşıyorsunuz? Özel Seri— Eşik Yazı 16 Bazı yazılar çocuklar içindir. Bazıları davranışlar içindir. Bu yazı ise biraz da sizi görmek için yazıldı. Çünkü bazen evde en çok yorulan kişi, en az görülen kişi olur. Bir çocuğun sinir sistemini her gün yeniden toplamaya çalışan yetişkin... Çoğu zaman kendi sinir sistemini ne zamandır taşıyamadığını fark edemez. Uzun süre başkasını ayakta tutmaya çalışan insanlar, bir süre sonra kendi yorgunluk

Sinir sistemi, kendisine ayrılan saatleri değil; içinde yaşadığı hayatı kaydeder. Özel Seri— Eşik Yazı 15 Bazı çocuklar bir gün bağırır. Koşar. Ağlar. Direnir. Yerinde duramaz. Ve herkes aynı şeyi düşünür. "Bu çocuk çok zor." Oysa çoğu zaman mesele çocuk değildir. Kendini anlatamayan sinir sistemidir. Sonra bir gün... Aynı çocuk susar. Sessizleşir. İtiraz etmez. Söyleneni yapar. Ve bu kez çoğu kişi rahatlar. "Nihayet sakinleşti." "Bak, uslandı." "Demek ki böyle davranınca o

Aynı çocuk, her gün aynı desteğe ihtiyaç duymaz. Özel Seri— Eşik Yazı 14 Bazı aileler bir süre sonra şunu söyler: “Dün işe yaradı.” “Bugün neden işe yaramıyor?” İşte tam da bu soru, sinir sistemini anlamanın başladığı yerdir. Çünkü sinir sistemi her gün aynı durumda değildir. Dün işe yarayan destek, bugün aynı etkiyi göstermeyebilir. Çocuk hareketlenir. Daha çok komut verilir. Çocuk sessizleşir. Bu kez daha fazla harekete zorlanır. Oysa bazen sorun kullanılan yöntemin kötü ol

Çocuğum neden bir gün böyle, ertesi gün bambaşka? Özel Seri— Eşik Yazı 13 Bazı aileler bunu çok iyi bilir. Bir hafta boyunca çocuk oldukça sakindir. Aile içten içe "Galiba geçti." demeye başlar. Sonra bir gün... Bir anda hareketlenir. Koşmaya başlar. Duramaz. Uyku bozulur. Dikkat dağılır. Her şey zorlaşır. Birkaç hafta sonra ise bu kez bambaşka bir tablo ortaya çıkar. Daha az konuşur. Daha az hareket eder. Daha az ister. Sanki içine çekilmiş gibidir. Ve aile haklı olarak şunu

Bazen çocuk vazgeçmez. Yalnızca sinir sistemi artık taşıyamaz. Özel Seri— Eşik Yazı 12 Bazı değişimler bir günde olmaz. Önce küçük şeyler değişmeye başlar. Çocuk eskisi kadar oyun kurmaz. Eskisi kadar merak etmez. Eskisi kadar gülmez. Daha çabuk yorulur. Daha çok dinlenmek ister. Eskiden keyif aldığı şeylere karşı ilgisi azalmaya başlar. Sanki yavaş yavaş içine çekilir. Ve çoğu zaman aile bir noktada şu cümleyi kurar: "Sanki çocuğum değişti." İşte tam da burada çok önemli bir

Çocuk sessizleşince her şey düzelmiş olur mu? Özel Seri— Eşik Yazı 11 Bazı çocuklar yüksek arousal dönemlerinde koşar. Bağırır. Vurur. Kaçar. Duramaz. Bazı çocuklarda ise tablo bununla sınırlı kalmaz. Günler geçtikçe sinir sistemi farklı bir yöne evrilmeye başlayabilir. Hareket azalır. Konuşma azalır. Katılım azalır. Çocuk sanki yavaş yavaş içine çekilmeye başlar. Ve dışarıdan bakınca bu tablo bazen şöyle yorumlanır: "Çok sakin." Oysa bazen bu sakinlik, gerçek bir regülasyon

Çocuk önce kendini güvende hisseder. Peki bu güven nasıl inşa edilir? Özel Seri— Eşik Yazı 10 Bazı anlarda çocuk duymaz. Bakmaz. Beklemez. Yönerge almaz. Sarılmak istemez. Konuşmak istemez. Oyun istemez. Sadece hareket eder. Ya da bağırır. Ya da kapanır. Ve çoğu zaman yetişkin şunu düşünür: “Nasıl sakinleştireceğim?” Ama bazen ilk soru bu değildir. İlk soru şudur: Bu sinir sistemi kendini nasıl güvende hisseder? Çünkü sakinlik emirle gelmez. “Sakin ol.” “Dur.” “Yapma.” “Geçti

Sinir Sistemi Sürekli Alarmda Kaldığında Bedende Neler Olabilir? Özel Seri— Eşik Yazı 9 Çünkü sinir sistemi yalnız davranışı değiştirmez. Bazen bedeni de değiştirir. Bazı aileler şunu söyler. "Artık hiç eskisi gibi değil." "Eskiden krizden sonra toparlıyordu." "Şimdi günlerce kendine gelemiyor." "Uyku tamamen bozuldu." "Çok yoruluyor." "Hasta değil ama sürekli bitkin gibi." Ve çoğu zaman bütün bunlar birbirinden bağımsız sorunlar gibi görünür. Oysa bazen hepsi aynı hikâyenin

İlaç aynı olabilir. Ama sinir sistemi artık aynı değildir. Özel Seri— Eşik Yazı 8 Bazı aileler bunu çok iyi bilir. Bir ilaç başlanır. Evde yeniden umut başlar. Çocuk biraz daha toparlanır. Biraz daha erişilebilir olur. Biraz daha sakin görünür. Sonra bir dönem gelir. Aynı ilaç, sanki eskisi kadar çalışmıyordur. Hareket artar. Uyku bozulur. Dürtüsellik yükselir. Vurma geri gelir. Ve çoğu zaman bütün gözler ilaca döner. Oysa bazen değişen ilaç değildir. İlacın içinde çalıştığı

Davranış bazen yalnızca buzdağının görünen kısmıdır. Asıl değişim ise çoğu zaman sinir sisteminin görünmeyen tarafında yaşanır. Özel Seri— Eşik Yazı 7 Bazen aile yalnız hareketliliği görür. Oysa değişen yalnız hareket değildir. Bazen aynı gün içinde; uyku değişmiştir. Dikkat değişmiştir. Öğrenme değişmiştir. Enerji değişmiştir. Ağrı eşiği değişmiştir. Ve bütün bunların dışarıdan görünen adı yalnızca "davranış" olmuştur. Çocuk eskisi gibi uyuyamaz. Eskisi gibi odaklanamaz. Esk

Davranışı Başlatan Yük Bazen Bedenin İçinden Gelir Özel Seri— Eşik Yazı 6 Bazı çocuklar ağrıyı söyleyemez. Gazı anlatamaz. Kabızlığı tarif edemez. Reflüyü gösteremez. Açlığı ayırt edemez. Yorgunluğu isimlendiremez. Ama beden susmaz. Bir şekilde konuşur. Ve biz bazen bu sesi davranış zannederiz. Bazen kelimelerle değil. Davranışlarla konuşur. Huzursuzlukla... Hareketlilikle... Öfkeyle... Vurmayla... Ya da tamamen içine çekilerek. Her davranışın kaynağı yalnızca psikolojik

Kriz Aslında Ne Zaman Başlıyor? Özel Seri— Eşik Yazı 5 Bazı aileler şöyle der: “Bir anda vurdu.” “Bir anda bağırdı.” “Bir anda kontrolden çıktı.” “Bir anda kendine vurmaya başladı.” Ve dışarıdan bakınca gerçekten öyle görünür. Çünkü çoğu zaman yalnız son halkayı görürüz. Sanki her şey o anda başlamıştır. Ama bazen kriz, gördüğümüz ilk davranışla başlamaz. Bazen uykunun bozulduğu gece başlar. Henüz kimse bunun bir krizin başlangıcı olduğunu düşünmez. Bazen sabah daha huzur

Neden durmuyor? Yoksa duramıyor mu? Özel Seri— Eşik Yazı 4 Bazı çocuklar durmaz. Koşar. Döner. Zıplar. Koltuktan koltuğa geçer. Yere atlar. Bir yere tırmanır. Sallanır. Tekrar kalkar. Tekrar koşar. Biz hareketi görürüz. Beden ise bir şey anlatmaya çalışıyordur. Ve çoğu zaman ilk yorum şudur: “Çok enerjisi var.” Ama bazen mesele yalnız enerji değildir. Bazen çocuk hareket ettiği için rahatlamaz. Durduğunda daha çok dağılır. Çünkü bazen sorun hareket etmek değildir. Sorun

Sinir Sisteminin Alarm Sistemi Nasıl Çalışır? Özel Seri— Eşik Yazı 3 Düşünün... Gece evinizde bir duman alarmı çalıyor. Önce ne yaparsınız? Yangın var mı diye bakarsınız. Çünkü alarmın sesi sorun değildir. Asıl önemli olan, neden çaldığını anlamaktır. Davranış da çoğu zaman böyledir. Sinir sistemi de buna benzer çalışır. Önce alarm verir. Davranış ise çoğu zaman bu alarmın dışarıdan duyduğumuz sesidir. Biz önce sesi duyarız. Alarmın neden çaldığını ise sonradan anlamaya ç

Her Şey Düzelmiş Gibi Görünürken Sinir Sistemi Neden Yeniden Zorlanabilir? Özel Seri— Eşik Yazı 2 Birçok aile aynı cümleyi kurar. "Tam düzeliyor derken yeniden başladı." "Birkaç haftadır çok iyiydi." "Sonra yeniden zorlanmaya başladı." "Sanki başa döndük." Ve çoğu zaman bunun ardından aynı duygu gelir. Hayal kırıklığı. Çünkü aile, her şeyin yeniden başa döndüğünü düşünür. Oysa bazen yeniden başlayan değil, yalnızca görünür hâle gelen süreçtir. "Her şey yoluna girmişti." Peki

Yüksek Arousal Gerçekten Bir Anda mı Başlar? Özel Seri— Eşik Yazı 1 Birçok aile benzer bir hikâye anlatır. Her şey yolunda gidiyordu. Sonra bir şey değişti. Kimisinde biraz daha hareketlenmeye başladı. Kimisinde sessizleşti. Kimisinde koştu. Kimisinde bağırdı. Kimisinde kendine vurmaya başladı. Ve sonra... Neredeyse her aile aynı cümleyi söyler: "Hiçbir sebep yoktu." Aslında en yorucu olan da budur. Ortada görünen bir neden olmayınca, insan nereden başlayacağını da bilemez.