Her çocuk sessizleşmez. Bazıları daha görünür hale gelir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 99 Bazı çocuklar susturulunca sakinleşmez. Daha çok bağırır. Bazıları daha çok vurur. Bazıları daha çok karşı gelir. Bazıları seansta boşalır. Bazıları eve gelip çöker. Bazıları ertesi gün patlar. Bazıları görünmez olur. Bazıları hiç susmaz. Ve bazen tam burada çok zor bir şey olur. Davranış büyür. Beklenti büyür. Ve çoğu zaman ilk yorum şudur:

Bazen ilaç kararı; ailenin artık tek başına taşıyamadığını söyleme biçimi olabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 98 Bazı aileler uzun süre bekler. Önce kendileri dener. Sonra düzen değiştirir. Sonra okul değiştirir. Sonra uykuyu düzeltmeye çalışır. Sonra destek arar. Sonra dayanır. Sonra biraz daha dayanır. Ve bir gün şu cümle gelir: “Artık bir şey yapmak zorundayız.” Çoğu zaman dışarıdan görülen şey şudur: Davranış çok arttı. Ama

Bazen çocuk sustuğu için değil; görünmezleştiği için daha iyi sanılır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 97 Bazı çocuklar bağırır. Bazıları vurur. Bazıları kaçar. Bazıları kapanır. Ve çoğu zaman ilk hedef şudur: Davranış dursun. Davranış azalınca herkes rahatlar. Ama bazen içeride başka bir şey olur. Davranış azalır. Yük kalır. Çünkü bazen davranış sustuğunda; yük görünmez olur. Ve bazen en zor taraf şudur: Çocuk daha az zor görünü

Beden konuşuyor olabilir. Henüz dile çevrilemiyordur. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 96 Bazı çocuklar ne yaşadığını söylemez. Ama bu her zaman hissetmediği anlamına gelmez. Bazıları ağrıyı anlatamaz. Bazıları yorgunluğu fark etmez. Bazıları yalnız hareketlenir. Bazıları yalnız susar. Bazıları yalnız vurur. Bazıları yalnız uzaklaşır. Ve çoğu zaman dışarıdan şu görülür: “Bir şeyi yok.” Ama bazen gerçek şudur: Beden konuşuyordur. Hen

Davranış durabilir. Sistem henüz eve dönmemiş olabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 95 Bazı çocuklar kriz yaşar. Sonra sakinleşir. Ama geri dönmez. Bazıları susar. Ama açılmaz. Bazıları uyur. Ama dinlenmez. Bazıları tekrar oyuna geçer. Ama erişimi eski gibi değildir. Ve çoğu zaman dışarıdan yalnız şu görülür: “Bak geçti.” Ama bazen gerçek şudur: Davranış geçmiştir. Sinir sistemi henüz dönmemiştir. Çünkü regülasyon yalnız durmak d

Bazı çocuklar kriz sırasında değil; sonrasında geri dönmekte zorlanır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 12— Görünenin Ardına Geç Yazı 94 Bazı çocuklar krizden sonra rahatlamaz. Sadece tükenir. Dışarıdan bakınca her şey geçmiş gibi görünür. Ama bazen içeride sistem hâlâ dönmeye çalışıyordur. Ve bazen en zor görünen an; krizin kendisi değil, krizden sonraki sessizliktir. Bazı çocuklarda kriz yaşanır. Sonra herkes rahatlar. Bitti sanılır. Çocuk sustu sanılır. Döngü

Bazı çocuklar tanıdan daha fazlasını taşır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 93 Bazı çocuklar yalnız tanı taşımaz. Aynı zamanda: yük taşır, stres taşır, anlaşılmamışlık taşır, bedensel zorlanma taşır, yalnızlık taşır. Ve bazen hayatı en çok değiştiren şey, tanının kendisi değil; o yükün görülüp görülmemesi olur. Çünkü bazı çocuklar doğru destekle açılır. Bazıları ise yıllarca yanlış okunarak yaşamaya çalışır. An

Sürekli alarm altında yaşayan sistem zamanla farklı çalışabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 92 Bazı çocuklar sürekli etrafı tarar. Bazıları en küçük seste irkilir. Bazıları hiç tam gevşeyemez. Bazıları uyurken bile huzursuz görünür. Bazıları gün içinde sanki hep bir şeye hazırlanıyormuş gibi yaşar. Ve çoğu zaman dışarıdan şu görülür: “çok hassas” “çok hareketli” “çok tepkili” Oysa bazen mesele karakter değ

Her agresyon öfke değildir. Bazen beden konuşuyordur. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 91 Bazı çocuklar bir anda taşar. Bazıları vurur. Bazıları kendine zarar verir. Bazıları sebepsiz gibi görünen öfke yaşar. Bazıları hiçbir şey yokken huzursuz görünür. Ve çoğu zaman dışarıdan şu görülür: “Davranış.” Oysa bazen mesele davranış değildir. Bazen beden uzun süredir zorlanıyordur. Bazı çocuklar ağrıyı anlatamaz. Bazı

Sessizlik bazen tükenmenin görünmeyen hali olabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8 — Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 90 Bazı çocuklar bağırmaz. Bazıları itiraz etmez. Bazıları sorun çıkarmaz. Bazıları çok uyumlu görünür. Ve çoğu zaman en az onlar için endişelenilir. Çünkü sorun çıkarmayan çocuk, çoğu zaman en az görülen çocuktur. Çünkü dışarıdan bakınca: “iyi gidiyor” gibi görünür. Oysa bazı çocuklar içeride yavaş yavaş tükeniyor olabilir. B

Bazı bedenler bir anda değil, yıllar içinde yorulur. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 89 Bazı çocuklar yıllarca taşır. Dışarıdan bakınca çok görünmez. Çünkü çocuk hâlâ yürüyordur. Hâlâ okula gidiyordur. Hâlâ bazen gülüyordur. Hâlâ bazı şeyleri yapabiliyordur. Bu yüzden çoğu zaman şöyle düşünülür: ‘İdare ediyor.’ Oysa bazı sistemler yalnız görünürde devam ediyordur. Bazı çocuklar her gün: biraz daha yorularak, bi

Otizm ömrü kısaltmaz. Görünmeyen yük, yanlış okunan ihtiyaçlar ve yıllarca taşınan stres bedeni erken yorabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 88 Bazı çocuklar yıllarca alarmda yaşar. Bazıları yıllarca yanlış okunur. Bazıları yıllarca yalnız davranış üzerinden değerlendirilir. Bazıları yıllarca yalnız “uyum göstermeye” çalışır. Bazıları yardım isteyemez. Bazıları ağrıyı anlatamaz. Bazıları yorulduğunu fark

Her Şey Otizm Değildir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 87 Bazı çocuklar sürekli hareket eder. Bazıları sürekli düşer. Bazıları bir gün yapabildiğini ertesi gün yapamaz. Bazıları seslerden kaçar. Bazıları yemek seçer. Bazıları kalabalıkta çöker. Bazıları sürekli “kaygılı” görünür. Bazıları durmadan ağızlarına bir şey götürür. Bazıları gece uyumaz. Bazıları donup kalır. Ve çoğu zaman bütün bunlara tek bir isim

Bazı davranışların altında, uzun süredir yıpranmış bir beden olabilir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 86 Bazı çocuklar gün boyu taşır. Akşama doğru çöker. Bazıları sabah daha iyidir, gün ilerledikçe erişim azalır. Bazıları küçük değişikliklerde bile taşar. Bazıları sürekli hareket eder. Bazıları sürekli tetiktedir. Bazıları uyusa bile dinlenmiş görünmez. Ve dışarıdan çoğu zaman yalnız şu görülür: “Davranışı

Davranış değişmemiştir. Bedenin sessizce taşıdığı yük artmıştır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 85 Bazı çocuklar bir anda değişir. Bir dönem daha sakindir, sonra huzursuzlaşır. Bir dönem daha erişilebilirdir, sonra kapanır. Bazıları akşamları taşar. Bazıları sabah kalkamaz. Bazıları sürekli hareket eder. Bazıları en küçük sese bile tahammül edemez hale gelir. Bazıları öfkeli görünür. Bazıları yalnızca daha kır

Beden konuşuyordur. Ama sinyal farklı yoldan geçiyordur. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 84 Bazı çocuklar acıktığını geç fark eder. Bazıları susadığını anlamaz. Bazıları tuvalet ihtiyacını son anda fark eder. Bazıları yorulduğunu bilmez. Bazıları ağrıyı söyleyemez. Bazıları bedeninde bir şey olduğunu hisseder ama adını koyamaz. Bazıları ise yalnız şunu yaşar: “İçimde bir şey var ama ne olduğunu bilmiyorum.” Ve

Çünkü bazen sistem erişimi açık tutamaz. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 83 Dün yapıyordu. Bugün yapamıyor. Geçen hafta biliyordu. Şimdi sanki unutmuş gibi. Bir gün konuşuyor. Bir gün kapanıyor. Bazı günler göz teması var. Bazı günler yok gibi. Bazı anlarda her şeyi anlıyor. Bazı anlarda hiçbir şeye erişemiyor gibi görünüyor. Ve çoğu zaman buna hemen şu söyleniyor: “İstemiyor.” “O an işine gelmedi.” “Davranış P

Bazı davranışlar sorun ya da karakter değildir. Bedenin yardım çağrısıdır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 82 Çocuk huzursuz. Yerinde duramıyor. Karnını bastırıyor. Bir anda ağlıyor. Gece sık uyanıyor. Yemekten sonra geriliyor. Bazı günler daha çok bağırıyor. Bazı günler hiçbir şey yapamıyor gibi görünüyor. Ve çoğu zaman buna hemen bir isim veriliyor: “Davranış.” Ama ya her şey davranış değilse? Ya bazı davranı

Bazı çocuklar bir anda çökmez. Önce uzun süre taşır. Bedel bazen yıllar sonra görünür olur. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Uzun Vadeli Bedeli Yazı 81 Bazı çocuklar bir anda çökmez. Yavaş yavaş yorulur. Bir süre daha taşır. Bir süre daha idare eder. Bir süre daha “uyumlu” görünür. Sonra bir gün: daha az konuşmaya başlar. Daha çabuk dağılır. Daha az tolere eder. Daha sık kapanır. Daha hızlı taşar. Ve çoğu zaman insanlar şunu söyler: “

Tekrarlayan ilişki tonu yalnız davranışı değil; beynin hangi devreyi güçlendireceğini de belirler. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 11.8— Çocuğu Yanlış Okumanın Bedeli Yazı 80 Bir çocukla nasıl konuşulduğu önemlidir. Nasıl bakıldığı da. Nasıl durulduğu da. Nasıl yaklaşıldığı da. Nasıl düzeltildiği de. Nasıl beklendiği de. Çünkü çocuk yalnız söyleneni duymaz. Kendisine nasıl gelindiğini de yaşar. Ve çocuk yalnız bir cümleyi öğrenmez. Bir ilişki iklimini öğrenir.