Her çocuk sessizleşmez. Bazıları daha görünür hale gelir.

Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem

Modül 12— Görünenin Ardına Geç

Yazı 99

Bazı çocuklar susturulunca sakinleşmez.

Daha çok bağırır.

Bazıları daha çok vurur.

Bazıları daha çok karşı gelir.

Bazıları seansta boşalır.

Bazıları eve gelip çöker.

Bazıları ertesi gün patlar.

Bazıları görünmez olur.

Bazıları hiç susmaz.

Ve bazen tam burada çok zor bir şey olur.

Davranış büyür.

Beklenti büyür.

Ve çoğu zaman ilk yorum şudur:

“Daha kararlı olmak lazım.”

Ama bazen içeride

başka bir şey oluyordur.

Çünkü bazı davranışlar azalırken;

alttaki yük aynı hızda çözülmeyebilir.

Bazıları görünür hale gelir.

Bazıları yer değiştirir.

Bazıları büyür.

Ve bazen en zor görülen şey şudur:

Çocuk zorlaşmıyordur.

Sistem artık taşıyamadığını gösteriyordur.

Ana Soru

Davranışı durdurmaya çalışmak neden bazen tabloyu ağırlaştırıyor gibi görünebilir?

Neden bazı çocuklar:

müdahale arttıkça daha çok zorlanır?

Neden bazı çocuklar:

seansta değil,

sonrasında dağılır?

Neden bazı çocuklar:

bir yerde susarken,

başka yerde taşar?

Ve belki en önemli soru:

Gerçekten davranış mı büyüdü?

Yoksa yük mü görünür hale geldi?

Bu Yazının Ana Cümlesi

Davranışın azalması ile

yükün azalması

aynı şey değildir.

Ve bazen yük görülmediğinde;

davranış daha görünür hale gelebilir.

Davranış Neden Bazen Artar?

Davranış bazen çözülmeye çalışırken artmaz.

Taşınmaya çalışırken artar.

Çünkü bazı sistemlerde yük:

önce tolere edilir.

Sonra bastırılır.

Sonra zorlanılır.

Sonra görünür hale gelir.

Bu yüzden bazen:

aynı çocuk,

aynı ortam,

aynı görev

bir gün çok daha zor görünür.

Ve bu her zaman isteksizlik değildir.

Bazen sistem artık aynı maliyeti ödeyemiyordur.

Ve bazen çocuk daha zor görünmüyordur.

Her Çocuk Sessizleşmez

Bazı çocuklar baskı altında:

uyum gösterir.

Bazıları:

kapanır.

Bazıları:

itiraz eder.

Bazıları:

hareketi artırır.

Bazıları:

bedeni kullanır.

Bazıları:

ilişkiyi bırakır.

Ve bazen en büyük yanlış şudur:

Çünkü aynı yük;

bir çocukta sessizlik,

bir çocukta hareket,

bir çocukta öfke,

bir çocukta geri çekilme olarak görünebilir.

Seans Sonrası Boşalma mı? Tükenme mi?

Bazen çocuk seans sırasında taşar.

Sonra sakinleşir.

Ve herkes rahatlar.

Ama bazen süreç orada bitmez.

Çünkü bazı çocuklar:

yüksek eforla çalışır.

yüksek kontrol kullanır.

yüksek alarm altında kalır.

Ve bazen sonrasında:

• daha fazla uyur

• daha az oyun oynar

• daha az erişir

• ertesi gün daha kısa tolerans gösterir

• daha çabuk patlar

Bu her zaman kötü müdahale demek değildir.

Çünkü bazen asıl veri;

ertesi gün ortaya çıkar.

Sistem Neden Sertleşebilir?

Davranış büyür.

Sonra beklenti büyür.

Sonra baskı büyür.

Sonra kurallar artar.

Sonra ortam sertleşir.

Sonra çocuk daha çok zorlanır.

Sonra yeniden davranış büyür.

Ve bazen şu döngü oluşur:

yük

→ davranış

→ daha yoğun müdahale

→ daha yüksek maliyet

→ daha fazla zorlanma

→ daha görünür davranış

Ve bazen bu döngü fark edilmez.

Çünkü herkes davranışı durdurmaya çalışırken;

kimse yükün ne olduğunu konuşmuyordur.

Ve bazen tam o anda;

çocuk daha çok görünür hale geliyordur.

Günlük Hayatta Görünümü

Evde:

• daha çok çatışma

• daha çok yorgunluk

• daha kısa tolerans

Okulda:

• öğretmen değişimi

• beklenti artışı

• daha sert sınırlar

Destekte:

• daha yoğun program

• daha uzun süreler

• daha yüksek tempo

Ailede:

• suçluluk

• tükenme

• çaresizlik

Ve bazen herkes çözüm arıyordur.

Ama sistem daha çok yük taşıyordur.

Ve bazen herkes daha çok çabalıyordur.

Ama kimse daha iyi hissetmiyordur.

Yanlış Yorumlar

En sık yorum:

“Daha kararlı olmak lazım.”

Ama bazen daha fazla kararlılık değil;

daha fazla veri gerekir.

Başka yorum:

“Demek ki yöntem işe yaramıyor.”

Ama bazen soru başka olabilir:

Neye cevap veriyoruz?

Davranışa mı?

Yüke mi?

Yoksa yükü taşıma biçimine mi?

◉ Pusula

Bir davranış büyüdüğünde;

yalnız nasıl durdurulur diye değil,

neden daha görünür hale geldi diye de bakmak gerekir.

Mini Gözlem Rehberi

Şunu sorun:

Davranış arttı.

Peki:

• uyku ne oldu?

• oyun ne oldu?

• enerji ne oldu?

• erişim ne oldu?

• ertesi gün ne oldu?

• çocuk geri dönebiliyor mu?

Bu Yazının Belki En Önemli Cümlesi

Bazen çocuk zorlaşmaz.

Yalnız artık taşıyamadığını göstermeye başlar.

⬛ DEV MÜHÜR

Bazı çocuklar susturulamadığı için zor görünmez.

Artık görünmeden taşıyamadığı için

daha görünür hale gelir.

Modül Kapanışı

Çünkü bazen mesele;

davranışın ne kadar büyüdüğü değildir.

Sistemin ne kadar süredir tek başına taşıdığıdır.

Ve bazen gerçek değişim;

davranışı daha hızlı durdurmakla değil,

davranışı gereksiz hale getiren yükü anlamakla başlar.

Modül Kapanışı

Böylece Modül 12 — Yükün Görünen Yüzü burada tamamlanıyor.

Bu modülde artık şunu gördük:

Bazı davranışlar yalnız davranış değildir.

Bazı sessizlikler toparlanma değildir.

Bazı krizler o anda bitmez.

Bazı yükler görünmez hale gelir.

Bazı çocuklar sustuğu için değil;

taşıyamadığı için daha görünür olur.

Ve bazen mesele;

yalnız davranışı durdurmak değildir.

Davranışı üreten sistemi anlayabilmektir.

Çünkü bazen aynı yük:

bir çocukta hareket,

bir çocukta kapanma,

bir çocukta öfke,

bir çocukta sessizlik olarak görünür.

Ve bazen en zor görülen şey şudur:

Davranış değişmiştir.

Ama sistem henüz değişmemiş olabilir.

Şimdi sıradaki modülde artık doğrudan şu soruya geçiyoruz:

Bu yük içeride tam olarak hangi sistemlere yazılıyor?

Bağırsak?

Mitokondri?

İnflamasyon?

Glukoz dengesi?

Enerji ekonomisi?

Sinir sistemi neden pahalı çalışmaya başlıyor?

Çünkü bazen davranış son halkadır.

Ve hikâye çok daha önce başlamıştır.

→ Sonraki yazı:100-

← Önceki yazı:98:Aileyi İlaç Kararına Ne Götürür?

↑ Modül ana sayfasına dön

Faydalanılan Kaynaklar & Okuma Notları

Bu yazının kuramsal omurgası; davranışın işlevi, sinir sistemi regülasyonu, stres yükü, duyusal işlemleme, toparlanma kapasitesi, davranışın görünürlüğü ile alttaki yük arasındaki ilişki ve müdahalelerin bağlama göre farklı sonuçlar doğurabilmesi üzerine çalışan disiplinler arası alanlardan beslenmektedir.

Bu metin bir akademik derleme değildir.

Amaç; davranışı yalnız azaltılması gereken bir sonuç olarak değil; bazen organizmanın yükü taşıma biçimi olarak da okuyabilmektir.

Bu yazı;

çocuğu suçlamadan,

aileyi suçlamadan,

müdahaleleri yüceltmeden veya değersizleştirmeden,

davranış–beden–yük–regülasyon bütünlüğünü anlamaya çalışmaktadır.

Özellikle:

• davranışın işlevi

• regülasyon ve bastırma arasındaki fark

• görünür davranış ile görünmeyen yük ilişkisi

• stres ve enerji ekonomisi

• toparlanma kapasitesi

• müdahale sonrası ortaya çıkan ikincil etkiler

bu yazının temel omurgasını oluşturmaktadır.

1. Davranış – regülasyon – sinir sistemi

Mona Delahooke

• Davranışı yalnız sonuç değil; alttaki sinir sistemi durumunun dışa vurumu olarak ele alır.

• Bu yazının “davranış büyüdü mü, yoksa yük mü görünür oldu?” sorusuyla güçlü şekilde örtüşmektedir.

Barry M. Prizant

• Davranışın çoğu zaman işlev taşıdığını ve regülasyon ihtiyacını yansıtabileceğini vurgular.

• Bu yazının “davranışı susturmak ile yükü çözmek aynı şey değildir” hattını destekler.

Ross W. Greene

• Davranışı isteksizlikten çok kapasite, beceri ve zorlanma bağlamında ele alan yaklaşımıyla bilinir.

• Bu yazının “çocuk zorlaşmıyor olabilir” çizgisiyle uyumludur.

2. Stres yükü – enerji – görünürlük

Bruce McEwen

• Uzamış yük altında organizmanın görünmeyen maliyetlerini açıklayan yaklaşımıyla bilinir.

• Bu yazının “davranış azalırken alttaki yük aynı hızda çözülmeyebilir” düşüncesini destekler.

Robert Sapolsky

• Uzun süreli stresin enerji, tolerans, davranış ve organizasyon üzerindeki etkilerini açıklar.

• Bu yazının “ertesi gün daha zor görünme” ve yük birikimi bölümleriyle ilişkilidir.

Stuart Shanker

• Davranışı enerji ve regülasyon kapasitesi üzerinden okumayı önerir.

• Bu yazının “aynı çocuk aynı yükü her gün aynı şekilde taşıyamayabilir” hattıyla uyumludur.

3. Sinir sistemi – güvenlik – görünür davranış

Stephen W. Porges

• Güvenlik, tehdit algısı ve nörosepsiyon süreçlerinin davranış üzerindeki etkilerini açıklayan önemli bir çerçeve sunar.

• Bu yazının “aynı yük farklı çocuklarda farklı görünür” yaklaşımıyla ilişkilidir.

Bruce D. Perry

• Davranışı organizmanın içinde bulunduğu fizyolojik durumla birlikte değerlendirmeyi önerir.

• Bu yazının seans sonrası toparlanma ve davranış görünürlüğü bölümleriyle uyumludur.

Daniel J. Siegel

• Regülasyonun yalnız bireysel değil; çevresel ve ilişkisel süreçlerden etkilendiğini vurgular.

4. Duyusal yük – beden – toparlanma

A. Jean Ayres

• Duyusal yük, eşik ve regülasyon süreçlerini açıklayan temel klinik çerçevelerden biridir.

Lucy Jane Miller

• Duyusal zorlanmaların davranış ve günlük işlev üzerindeki etkilerini görünür kılan çalışmalarıyla bilinir.

Kelly Mahler

• Beden sinyallerinin fark edilmesi ile öz-regülasyon arasındaki ilişkiyi ele alır.

5. Bilimsel ve kurumsal çerçeveler

Harvard Center on the Developing Child

• Stres, gelişim ve destek sistemleri arasındaki ilişkiyi açıklayan önemli bir çerçeve sunar.

National Child Traumatic Stress Network

• Uzayan stres altında davranış, regülasyon ve toparlanma süreçlerini anlamaya yönelik kaynaklar sunmaktadır.

Polyvagal Institute

• Otonom sinir sistemi ve regülasyon temelli güncel bilimsel çerçeveler sağlar.

Bu Yazının Bilimsel Omurgasını Oluşturan Temel Fikir

Davranışın görünürlüğü ile yükün çözülmesi aynı şey değildir.

Bazı çocuklarda davranış azalabilir.

Bazılarında artabilir.

Bazılarında yer değiştirebilir.

Bu yüzden bazen soru yalnız:

“Davranış ne oldu?”

değil;

“Bu sistem neyi taşımaya çalışıyor?”

olabilir.

Bu Yazının Temel Pusulası

Bazı çocuklar zorlaştığı için görünür olmaz.

Ve bazen asıl soru;

davranışın ne kadar büyüdüğü değil,

neden artık görünmeden taşınamadığıdır.