Gün Boyu Uyumun Görünmeyen Bedensel Maliyeti Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 10— Her Şeyi Denedik... Ama Neden Düzelmiyor? Yazı 64 Birçok aile aynı cümleyi duyar: “Okulda hiçbir sorun yok.” Ama aynı çocuk: daha huzursuzdur daha çabuk öfkelenir daha çabuk kapanır daha çabuk yorulur Ve aile doğal olarak şunu düşünür: “Demek ki evde sorun var.” Bu soru bazen ailede sessiz bir suçluluk da yaratır. Anne-baba bir yandan çocuğu anlamaya çalışır, bir yandan da fark etm

Birçok çocuk davranışla değil, önce bedeniyle yardım ister. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 10— Her Şeyi Denedik... Ama Neden Düzelmiyor? Yazı 63 Bazen bir çocuk zorlanır. Bağırır. Vurur. Kaçar. Ağlar. Donar. Susar. Oyundan çıkar. Teması reddeder. Küçük bir değişimde dağılır. Ve çoğu zaman ilk refleks aynıdır: Nasıl durdururuz? Ama belki daha doğru soru şudur: Ne oldu da bu noktaya geldi? Çünkü birçok durumda davranış başlangıç noktası değildir. Davranış, birço

Bazı çocuklar fazla değil, biyolojik yük nedeniyle hareket eder Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9,5 — Durdurulamayan Çocuklar Yazı 62 Hiperaktivite her zaman davranış değildir; bazı çocuklarda biyolojik yükün ve sinir sistemi dengesinin dışa yansımasıdır. Bazı çocuklar duramaz. Bazı çocuklar oturamaz. Bazı çocuklar başlar ama sürdüremez. Bazı çocuklar bir aktiviteden diğerine geçer. Bazı çocuklar akşam daha da hareketlenir. Ve çoğu zaman biz şunu söyleriz: “Çok h

(Ve fark etmeden çocuğu daha da dağıttığımız anlar) Bazı müdahaleler davranışı azaltmaz; alttaki yük görülmediğinde onu büyütür. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9,5 — Durdurulamayan Çocuklar Yazı 61 Bazı çocuklar fazla hareket ettiği için zorlanmaz. Fazla yüklendiği için hareket eder. Ve çoğu zaman biz hareketi düzeltmeye çalışırız. Ama yükü görmeyiz. Çünkü gördüğümüz şey hareket olur. Ama taşıdığı şey, hareket değildir. Çünkü asıl olan, görünmeyen yüktür.

Sakinlik öğretilmez, kurulur Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9,5 — Durdurulamayan Çocuklar Yazı 60 Sakinlik bir davranış değildir. Bir sinir sistemi durumudur. Ve sinir sistemi durumları, öğretilerek değil, yaşanarak oluşur. Bir çocuk, içeride regüle olmadan dışarıdan sakin görünmeyi öğrenebilir. Ama bu, sakinlik değildir. Bu, tutmadır. Ve tutma sürdürülebilir değildir. Çünkü tutulan her şey, bir noktada çözülür. Ve çözülme çoğu zaman, davranış olarak görünür

Bazı müdahaleler neden davranışı azaltmaz, artırır? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9,5 — Durdurulamayan Çocuklar Yazı 59 Bazı müdahaleler davranışı düzeltmez. Onu büyütür. Çünkü mesele çoğu zaman hareket değildir. Mesele, o hareketi doğuran sinir sistemidir. Ve çoğu zaman biz, gördüğümüz şeye müdahale ederiz. Ama çocuk, o tepkiyi vermek zorunda kaldığı sistemi taşımaya çalışıyordur. Yani biz davranışı düzeltmeye çalışırken, çocuk dağılmamaya çalışıyordur. Ve bu

Bu çocuk neden duramıyor? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9,5 — Durdurulamayan Çocuklar Yazı 58 Bazı çocuklar çok hareketlidir. Ama hepsi aynı nedenle hareket etmez. Ve en büyük hata şudur: Hepsine aynı gözle bakmak. Hepsine aynı dili kullanmak. Hepsine aynı müdahaleyi uygulamak. Dışarıdan bakınca hepsi “çok hareket” gibi görünür. Ama içeriden aynı şey yaşanmaz. Bir çocuk bedeni dağılmasın diye hareket eder. Bir çocuk alarmda olduğu için. Bir çocuk içi boşaldığ

Davranışa sinir sistemi perspektifinden bakmak neden her şeyi değiştirir? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 57 Bazen bir çocuk değişir. Daha huzursuz olur. Daha sessiz olur. Daha tepkisel olur. Daha çabuk yorulur. Çoğu zaman ilk soru şu olur: Ne oldu? Ama belki daha doğru soru şudur: Sinir sisteminde ne değişti? Çünkü bazen gördüğümüz şey yalnızca davranış olarak okunursa eksik kalır. Aslında bir sinir sist

Davranış mı, gelişimsel dalgalanma mı, yoksa nörolojik bir işaret mi? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 56 Bir çocukta yeni bir davranış başladığında ailelerin aklına genelde ilk şu gelir: “Psikolojik mi?” Bazen: • okul • duyusal yük • yorgunluk • geçiş zorluğu düşünülür. Ama daha nadir sorulan bir soru vardır: Bu nörolojik olabilir mi? Bu sorunun amacı korkmak değildir. Ama önemli bir gerçek vardır: Bazı n

Bazen sorun zorlanmak değil, toparlayamamaktır. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 55 Bazı çocuklar zorlanır. Ama asıl fark zorlanma anında değil, sonrasında görülür. Bazı çocuklar: zorlanır sonra devam eder. Bazıları ise: zorlanır ve sonra uzun süre toparlayamaz. Aileler genelde zorlanma anını fark eder. Ama çoğu zaman şu veri gözden kaçar: Toparlanma ne kadar sürdü? Çünkü bazen asıl hikâye burada saklıdır.

Sessiz zorlanma, görünmeyen yükler ve yanlış okunan sakinlik Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 54 Bazı çocuklar zorlandığında bağırır. Bazıları ağlar. Bazıları öfkelenir. Ve bu durumlar genelde fark edilir. Ama bazı çocuklar vardır: sessizleşir. geri çekilir. problem çıkarmaz. Ve çoğu zaman şu yorum yapılır: “Hiç sorun çıkarmıyor.” Ama bazen daha doğru soru şudur: Sorun çıkarmıyor mu, yoksa zorlanmayı göste

Neden bazı çocuklar güvende hissetmeden öğrenemez? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 53 Sinir sistemi yeterince güven hissetmediğinde öğrenme, bağlantı ve düzenleme kapasitesi azalabilir. Bu yüzden bazı davranış değişimlerini anlamak için önce güven hissinin bedende nasıl değiştiğine bakmak gerekir. Bazen aileler şöyle der: “Her şey normaldi ama birden değişti.” Çocuk: • daha huzursuz oldu • daha sessiz old

Shutdown, freeze ve minimum modun biyolojisi Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 52 Bazen görünen şey sakinlik değildir. Bazen sinir sistemi, yük altında kapasiteyi daraltıyor ve minimum moda geçiyordur. Bazen çocuklar taşmaz. Bağırmaz. Tepki vermez. Sessizleşir. Oyundan çekilir. Bakış azalır. Konuşma azalır. Hareket azalır. Ve çoğu zaman ilk yorum şu olur: “Sakinleşti.” Ama bazen daha doğru soru şudur: Gerçe

Sorun çoğu zaman isteksizlik değildir. Bambaşka bir şeydir. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 51 Bazen bir çocuk ne yapması gerektiğini bilir. Söyleneni anlar. Hatta yapmayı ister. Ama yapamaz. Ve bazen en ağır yanlış anlama tam burada başlar: Çocuk yapmak istemiyor sanılır. Oysa çocuk, yapmak isteyip başlayamıyordur. Başlayamaz. Sürdüremez. Yarıda bırakır. Ve bu fark görülmediğinde, çocuk yalnız zorlanmaz…

Anlatmaz Değil, Bilemez Herkesi anlar. Ama kendini… çok geç fark eder. Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 50 Bazen bir çocuk bir anda değişir. Bir anda huzursuzlaşır. Bir anda vurur. Bir anda ağlar. Bir anda kaçar. Ya da bir anda tamamen kapanır. Sanki hiçbir şey yokken. Sanki ortada görünür bir sebep yokken. Anlaşılmaya çalışıldığında ise çoğu zaman tablo nettir: Çocuk yaşadığı şeyi ortaya koyamaz. Bazı çoc

Her şey otizm değildir Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 49 Bazı değişimler gerçekten otizmin bir parçası olabilir. Ama bazı değişimler, otizme eşlik eden başka bir biyolojik ya da nörogelişimsel sürecin görünür hale gelmesiyle ilgilidir. Ve bazen doğru desteği belirleyen şey tam da bu ayrımı fark etmektir. Bazen aileler şöyle der: “Otizmden mi acaba?” Çocuk: • daha huzursuz olur • uykusu değişir • tik arta

Otizmde sessiz, kısa ve kolayca davranış sanılan nöbetler Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 48 Bazen bir çocuk değişir. Bir an durur. Bakışı kayar. Küçük bir hareketi tekrar eder. Cevap vermez. Boşluğa bakar gibi olur. Sanki çağrıyı duymuyormuş gibi görünür. Sonra hiçbir şey olmamış gibi devam eder. Ve çoğu zaman şöyle denir: “Dalgın.” “Takıntı.” “Otizmden.” “Davranış.” “Yine koptu.” “Bizi dinlemiyor.” Ama

Tik, nöbet, motor zorlanma ve regülasyonun nasıl karışabildiği Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 47 Bazen gördüğümüz şey davranış gibi görünür. Ama bazı çocuklarda görünen hareketin, durmanın, kaçınmanın ya da tekrarın altında daha derin bir nörolojik ya da nörofizyolojik süreç olabilir. Bazen bir çocuk gözünü kırpar. Başını sallar. Bir sesi tekrarlar. Elini oynatır. Hareketi yarıda bırakır. Yürürken garip

Absence nöbetler mi, duyusal yük mü, yoksa sinir sistemi kapanması mı? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında ne Görüyoruz? Yazı 46 Bazen bir çocuk dalar. Ama görünen her dalma, dikkat eksikliği, isteksizlik ya da ilgisizlik değildir. Bazen sistem bir süreliğine erişimini daraltıyordur. Bazen bir çocuk dalar. Sesi duymuyormuş gibi olur. Bakışı sabitlenir. Bir an için çevreden çekilir. Cevap gecikir. Sanki oradadır ama tam orada de

Hiperaktivite nedir? Ve her hareketlilik neden hiperaktivite değildir? Seri 2 — Davranışın Arkasındaki Sistem Modül 8 — Davranış mı, Başka Bir Şey mi? Yazı 45 Bazı çocuklar duramaz. Ama her duramayan çocuk hiperaktif değildir. Çünkü bazı çocuklar gerçekten duramaz. Ama çoğu zaman sorun duramamak değildir. Anlaşılamamaktır. Bazen gördüğümüz şey, düşündüğümüz şey değildir. Bazı çocuklar sürekli hareket eder. Yer değiştirir. Zıplar. Koşar. Sandalyede kayar. Bir şeye yaslanır. B