SERİ 2 — DAVRANIŞIN ARKASINDAKİ SİSTEM
Çocuğu okumak: davranışın ardındaki sistemi anlamak
Otizm alanında en çok konuşulan şey davranıştır.
Ama çoğu zaman davranışı üreten sistem
yeterince konuşulmaz.
Çünkü davranış görünürdür.
Ama onu oluşturan süreç çoğu zaman görünmez.
Çoğu yaklaşım şunu sorar:
“Bu çocuk neden böyle davranıyor?”
Ama daha az sorulan bir soru vardır:
“Bu çocuk ne yaşıyor?”
Çünkü davranış çoğu zaman başlangıç değildir.
Sonuçtur.
Çünkü davranış,
çok daha derinde çalışan bir sistemin
yüzeye çıkan izidir.
Ve sonuçla uğraşırken,
sebep gözden kaçabilir.
Bazı davranışlar aileyi günlük hayatta çok zorlar.
Bazen bir gün yarıda kalır.
Bazen bir ders sürdürülemez.
Bazen bir alışveriş tamamlanamaz.
Bazen bir park yürüyüşü kısa kesilir.
Bazen bir randevuya gidilemez.
Bazen sadece evden çıkmak bile zorlaşır.
Bazen bir uyku bölünür.
Bazen bir gece hiç başlayamaz.
Ve çoğu zaman herkes davranışı durdurmaya odaklanır.
Oysa davranış,
çok daha derinde çalışan bir sistemin
yüzeye çıkan işaretidir.
Ama çoğu yaklaşım:
en son görünen şeyi,
ilk sorun sanır.
İşte bu yüzden bazı çocuklar yıllarca:
“zor çocuk”
olarak etiketlenir.
Oysa çoğu zaman mesele zorluk değildir.
Mesele:
çocuğun ne yaşadığının ve ne taşıdığının görülmemesidir.
Çünkü bir çocuk sadece davranış üretmez.
Bir bedenle yaşar.
Bir sinir sistemiyle yaşar.
Ve bu sistem,
çoğu zaman dışarıdan görünmeyen
pek çok şeyden etkilenir.
Davranış çoğu zaman bu sistemin son halkasıdır.
Ama biz çoğu zaman zincirin
hep son halkasına bakarız.
Ve bazen bu yüzden hiçbir şey değişmez.
Bu seri,
davranışı değil,
davranışı taşıyan sistemi anlamayı hedefler.
Çünkü bazı bilgiler yöntem değildir.
Ama hangi yöntemin işe yarayıp yaramayacağını belirler.
Teknik değildir.
Ama hangi müdahalenin gerçekten fayda sağlayacağını belirler.
Davranışı anlatmaz.
Ama davranışın neden ortaya çıktığını
ve neden bazen değişmediğini anlamayı sağlar.
Bu yüzden bu seri:
bir davranış rehberi değil,
bir çocuk okuma rehberidir.
Bir çocuğun sadece ne yaptığını değil,
neden o noktaya geldiğini anlamak isteyenler için.
Çünkü bazen en büyük fark:
daha fazla şey yapmak değildir.
Yanlış yerde aramayı bırakmaktır.
Ve bazen bir çocuğa yapılabilecek en büyük yardım:
sadece davranışa odaklanmak değil,
önce ne yaşadığını anlayabilmektir.
Çünkü bazen bir çocuğun yükünü azaltan ilk şey:
anlaşıldığını hissetmesidir.
Ve bazen gerçek değişim
tam olarak burada başlar:
çocuğun yaşadığını görmeye başladığımızda.
SERİ 2 — PUSULA
Otizm alanında bir noktada hemen herkes aynı soruyla karşılaşır:
“Bu çocuk neden böyle davranıyor?”
Bu soru kötü bir soru değildir.
Ama çoğu zaman eksik bir sorudur.
Çünkü klasik yaklaşım bize çoğu zaman şunu öğretti:
Davranış = beyin.
Çünkü beyin görünür merkezdir.
MR çekilir.
EEG çekilir.
Testler yapılır.
Tanılar konuşulur.
Ve çoğu zaman herkes aynı yere bakar:
Beyne.
Ama bazen tam da burada ipin ucu kaçar.
Çünkü davranış çoğu zaman başlangıç değildir.
Sonuçtur.
Ve beyin tek başına çalışan bir yapı değildir.
Sürekli bedenden veri alan bir sistemdir.
Bu yüzden belki de sormamız gereken ilk soru şu değildir:
“Bu çocuk neden böyle davranıyor?”
Belki daha doğru soru şudur:
“Bu çocuk ne yaşıyor?”
Bu seri tam burada başlıyor.
Davranışı konuşarak değil,
davranışı şekillendiren sistemi anlamaya çalışarak.
Çünkü bazen çocuk anlatamaz.
Ama beden anlatır.
Ve bazen bir çocuğu gerçekten anlamak:
ne yaptığına bakmakla değil,
anlatamadığını okuyabilmekle başlar.
Seri Ne Anlatıyor?
Bu seri,
davranışın nasıl ortaya çıktığını
ve bazen neden değişmediğini
sinir sistemi ve beden perspektifiyle anlamaya çalışan yazılardan oluşur.
Davranışı değil,
davranışı oluşturan sistemi konuşur.
Çünkü davranış çoğu zaman başlangıç değildir.
Bir sürecin görünen kısmıdır.
Davranış bir sonuçtur.
Asıl hikâye bedende başlar.
Nasıl Okunmalı?
Bu yazılar rastgele sıralanmadı.
Her modül bir öncekinin üzerine kurulur ve bir sonrakine zemin hazırlar.
Bu yüzden seriye yeni başlayanlar için en doğru yol:
Modül 1’den başlayarak sırayla ilerlemek.
Eğer belirli bir soruyla geldiysen,
aşağıdaki modül haritası doğrudan ilgili bölüme ulaşmanı sağlar.
SERİ HARİTASI
Bu seri 11 ana bölümden oluşur.
Her bölüm,
davranışı farklı bir açıdan okumaya
ve davranışın arkasındaki biyolojik ve bedensel süreci anlamaya yardımcı olur.
MODÜL 1 — Davranıştan Önce Beden
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Eğer bir çocuğu gerçekten anlamak istiyorsak,
ilk öğrenmemiz gereken şey şudur:
Davranış son halkadır.
Asıl hikâye daha önce başlar.
Davranışı anlamak istiyorsak,
sadece davranıştan başlamamak gerekir.
Önce bedene bakmak gerekir.
Bu modülde “Bu çocuk neden yapıyor?” değil,
“Bu çocuk ne yaşıyor?” sorusuna birlikte bakıyoruz.
Çünkü bazen doğru soru,
doğru desteğin başlangıcıdır.
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
Önerilen Okuma sırası (başlangıç için 01’den ilerleyin)
01 — Davranış mı ağrı mı?
Bir çocuğun zorlayıcı davranışlarının arkasında gerçekten ne olabilir?
→ Okumaya başla
02 — Sessizlik Sakinlik mi, Kapanma mı?
Davranış azaldığında gerçekten her şey düzelmiş midir?
03 — Yorgunluk mu, yoksa kapasite düşüşü mü?
Davranıştan bedene geçişte önemli bir ayrım
04 — Beden Krizden Önce Ne Söyler?
Davranıştan önce gelen sessiz işaretleri okumak
05 — Davranıştan Önce Beden Konuşur: Sinir Sistemi Bedenle Nasıl İletişim Kurar?
Davranıştan önce bedenin dilini anlamak
06 — Otizmde beden içi sinyaller Neden Geç Fark Edilir?
Davranıştan önce bedeni okumayı öğrenmek
07 — Regülasyon Bozulduğunda Beden Nereye Vurur?
Davranıştan önce bozulan şeyi bedende görmek
08 — Sinir Sistemi Alarmdayken Bedende Hangi Fizyolojik Sinyaller Görülür?
Davranıştan önce bedenin verdiği alarm işaretlerini okumak
→ Okumaya başla
MODÜL 2 — Sinir Sisteminin Taşıdığı Yük
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen davranıştan önce beden vardır.
Ve bazen bedenden önce taşınan görünmez yükler vardır.
Çünkü bazı çocuklar zor oldukları için zorlanmaz.
Taşıdıkları görünmez yükler ağır olduğu için zorlanır.
Ve bazen dışarıdan sadece şu görülür:
“Birden değişti.”
Oysa çoğu zaman gerçek şudur:
Birden değişmedi.
Bir süredir taşıyordu.
Sadece artık taşıyamadı.
Bu modülde davranışa değil,
davranıştan önce biriken yüklere bakıyoruz.
Davranış bazen sorun değildir.
Taşınan yükün görünür hale gelmesidir.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
09 — Duyusal Yük Nasıl Birikir?
Bazen görünen davranış değil, biriken duyusal maliyettir.
10 — Duyusal Borç Nedir?
Bazen çocuk o gün değil, ertesi gün çöker.
11 — Ses, Işık, Kalabalık, Temas Nasıl Birikir?
Bazen çocuk tek bir şeyden değil, aynı anda gelen birçok şeyden yorulur.
12 — Bu Çocuk Zorlanıyor mu, Yoksa Canı mı Yanıyor?
Bazen davranış sandığımız şey, bedenin “canım yanıyor” deme biçimidir.
13 — Duyusal Yükten Sonra Neden Bazı Çocuklar Susar?
Bazı bedenler kendini korumak için sessizleşir.
MODÜL 3 — Dikkat, Odaklanma ve Kapasite
Dikkat sorunlarını sadece davranıştan değil, sinir sistemi kapasitesinden okumak.
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen davranıştan önce yük vardır.
Ve bazen yük arttığında,
sinir sistemi bazı şeyleri azaltır:
Dikkati.
Esnekliği.
Toleransı.
Geçiş kapasitesini.
Ve çoğu zaman dışarıdan sadece şu görülür:
“Dikkati çok dağınık.”
“Odaklanamıyor.”
“Sabah iyi akşam bozuluyor.”
Bu modülde davranışa değil,
yük altında daralan kapasiteye bakıyoruz.
Bazen dikkat eksik değildir.
Sistem yorulduğunda daralır.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
14 — Sinir Sistemi Yorulunca İlk Ne Bozulur?
Bazen sorun dikkat değildir. Bazen sorun, sinir sisteminin aynı anda fazla şeyi fark etmesidir.
→ Okumaya başla
15 — Sabah Başka Akşam Başka Çocuk
Bazı çocuklarda sorun karakter değişimi değil, gün içinde artan işlem yüküdür.
→ Okumaya başla
16 — Sinir Sistemi Neden Kapasite Düşürür?
Bazen sistem bozulmaz; kendini korumak için alan daraltır.
→ Okumaya başla
17 — Dikkat Eksikliği mi Dikkat Taşması mı?
Bazen çocuk odaklanamadığı için değil, aynı anda fazla şeyi fark ettiği için zorlanır.
→ Okumaya başla
MODÜL 4 — Enerji Tükenmesi: Neden Bazı Çocuklar Daha Çok Hareketlenir, Bazıları Öfkelenir, Bazıları Kapanır?
Bazı çocuklar yorulunca sakinleşmez.
Daha çok hareket eder.
Daha çabuk öfkelenir.
Daha küçük şeylere daha büyük tepki verir.
Sanki enerjisi artmış gibi görünür.
Oysa bazen gerçek bunun tam tersidir:
Enerjisi azalmıştır.
Bazı çocuklar ise yorulunca sessizleşir.
Oyundan çekilir.
Daha az konuşur.
Daha az tepki verir.
Sanki her şey düzelmiş gibi görünür.
Ama bazen gerçek şudur:
Enerjisi tükenmiştir.
Biri yükselir.
Biri kapanır.
Ama bazen ikisinin de kökü aynıdır:
Tükenen bir sinir sistemi.
Ve bazen çocuk değişmez.
Sadece taşıma kapasitesi değişir.
Çünkü her sinir sistemi yorulduğunda aynı davranışı üretmez.
Bazıları yükü hareketle boşaltır.
Bazıları kapanarak taşımaya çalışır.
Bu modülde şuna bakıyoruz:
Tükenen bir sinir sistemi neden bazen hareket, bazen öfke, bazen kapanma üretir?
Çünkü bazen bir çocuğu anlamak,
ne yaptığına bakmakla değil,
bedeninin ne anlatmaya çalıştığını fark etmekle başlar.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
18 — Uyku Bozulduğunda Sinir Sistemi Ne Yaşar?
Bazı günler çocuk değişmez.
Sinir sisteminin taşıdığı alan değişir.
→ Okumaya başla
19 — Uyku Borcu Sinir Sistemini Nasıl Daraltır?
Uyku borcu bazen davranışı değiştirmez.
Davranışı taşıyan sinir sistemini değiştirir.
→ Okumaya başla
20 — Enerji Tükenmesi: Neden Bazı Çocuklar Daha Çok Hareketlenir, Bazıları Öfkelenir, Bazıları Kapanır?
Aynı yorgunluk her çocukta aynı şekilde görünmez; bazı sistemler yükselir, bazıları kapanır.
→ Okumaya başla
21 — Bedensel Çöküş mü Davranışsal Kriz mi?
Bazen gördüğümüz şey davranış değildir; taşıma kapasitesi daralmış bir sinir sisteminin son alarmıdır.
→ Okumaya başla
MODÜL 5 — Sağlık, Ağrı ve Bedensel Yük
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen davranıştan önce enerji vardır.
Bazen enerjiden önce yük vardır.
Ve bazen yükten önce beden vardır.
Çünkü bazı günler çocuk değişmiş gibi görünür.
Daha huzursuz olur.
Daha sessiz olur.
Daha çabuk sinirlenir.
Daha az tolere eder.
Daha çabuk yorulur.
Ve çoğu zaman ilk yorum şu olur:
“Davranışı bozuldu.”
Oysa bazen daha doğru soru şudur:
Bedende ne değişti?
Çünkü bazen davranış değişmez.
Önce sinir sisteminin taşıma kapasitesi değişir.
Bazen çocuk zorlaşmaz.
Bedeni zorlanır.
Bu modülde davranışa değil,
davranış değişimlerinin altında olabilecek
sağlık, ağrı ve bedensel yük nedenlerine bakıyoruz.
Çünkü bazen davranış sorunu gibi görünen şey:
bir ağrı olabilir.
bir uyku sorunu olabilir.
bir bağırsak yükü olabilir.
bir enfeksiyon olabilir.
bir enerji düşüşü olabilir.
Ve bazen bütün farkı yaratan şey şudur:
Davranışı düzeltmeye çalışmak yerine,
önce bedeni anlamaya başlamak.
Çünkü bazen bir çocuğa yapılabilecek en büyük yardım:
daha fazla müdahale etmek değil,
önce ne yaşadığını fark etmektir.
Ve bazen gerçek değişim tam burada başlar:
davranışa bakmayı bırakıp,
bedeni okumaya başladığımızda.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
22 — Sindirim Sistemi Davranışı Nasıl Etkiler?
Sindirim sistemi, sinir sistemi ve davranış arasındaki görünmeyen bağ
→ Okumaya başla
23 — Kabızlık Davranışı Nasıl Değiştirir?
Bazen davranış problemi değil, bağırsak yüküdür
→ Okumaya başla
24 — Reflü Çocukta Nasıl Görünür?
Yemek sonrası huzursuzluk, artan hassasiyet, temas kaçınma ve gece bozulmaları bazen reflüyle ilişkili olabilir
→ Okumaya başla
25 — Kulak ve Diş Ağrısı Çocukta Nasıl Görünür?
Davranış değişimi değil, ağrı olabilir mi?
→ Okumaya başla
26 — Baş Ağrısı ve Migren Çocukta Nasıl Görünür?
Davranış problemi ya da huysuzluk değil; belki de sessiz bir ağrı
27 — Ağrı Her Zaman Ağlayarak mı Görünür?
Bazı çocuklar ağlamaz. Ama bedenleri çok şey söyler.
28 — Ağrı Toleransı Neden Çocuklar Arasında Farklıdır?
Aynı ağrı bazı çocukta küçük bir rahatsızlık, bazısında ise büyük bir regülasyon kaybı olarak görünebilir
MODÜL 6 — Vücut İçi Denge: Eşik ve Görünmeyen Ayarlar
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen davranıştan önce sağlık vardır.
Bazen sağlıktan önce vücut içi denge vardır.
Çünkü bazı günler çocuk aynı çocuk gibi görünmez.
Daha hassas olur.
Daha çabuk yorulur.
Daha çabuk dolar.
Daha çabuk kapanır.
Ve çoğu zaman ilk yorum şu olur:
“Davranışı değişti.”
Oysa bazen daha doğru soru şudur:
Bedende ne değişti?
Çünkü bazen davranış değişmez.
Önce sinir sisteminin çalışma eşiği değişir.
Uyku değişir.
Enerji değişir.
Toparlanma süresi değişir.
Temas toleransı değişir.
Dikkat kapasitesi değişir.
Davranış ise çoğu zaman bunun son halkasıdır.
Bu modülde davranışa değil,
davranışı etkileyebilen vücut içi değişimlere bakıyoruz.
Çünkü bazen küçük değişimler:
bir ilaç,
bir takviye,
bir enfeksiyon,
bir alerjik yük,
bir metabolik dalgalanma
sinir sisteminin dengesini değiştirebilir.
Ve bazen en büyük fark burada başlar:
Davranışı düzeltmeye çalışmak yerine,
önce bedeni anlamaya başladığımızda.
Çünkü bazen davranışı anlamanın yolu,
önce bedenin ne yaşadığını fark etmektir.
Davranış bazen problem değildir.
Vücut içi dengenin görünür hale gelmesidir.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
29 — Davranış Sanılan Metabolik Durumlar
Bazen çocuğun kaderini davranışı değil, bedenin biyolojik dengesi belirler.
→ Okumaya başla
30 — İlaç ve Takviyelerin Davranışa Etkisi
Bazen iyi gelmesi beklenen destek, neden bazı çocuklarda zorlanmayı artırmış gibi görünür?
31 — Alerji ve Histamin Çocukta Nasıl Görünür?
Bazen çocuk zorlaşmaz; bedeni artan biyolojik yük nedeniyle regülasyonda zorlanır.
32 — Enfeksiyon Sonrası Davranış Değişimleri
Enfeksiyon biter. Ama beden hemen toparlanmaz.
MODÜL 7 — Ani Değişimler: Davranış Değil, Alarm Olabilir mi?
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen davranıştan önce değişen şey davranış değildir.
Sinir sisteminin taşıma kapasitesidir.
Çünkü bazı günler çocuk bir anda değişmiş gibi görünür.
Daha huzursuz olur.
Daha çabuk dolar.
Daha az tolere eder.
Daha çabuk öfkelenir.
Ya da sessizleşir.
Ve çoğu zaman ilk yorum şu olur:
“Birden bozuldu.”
Oysa bazen gerçek şudur:
Birden bozulmadı.
Bir süredir taşıyordu.
Sadece artık taşıyamadı.
Çünkü bazen değişen çocuk değildir.
Değişen şey:
sinir sisteminin eşiğidir.
Bazen bu değişim:
bir regresyon gibi görünür.
bir saldırganlık artışı gibi görünür.
tekrar davranışlarının artışı gibi görünür.
bir kapanma gibi görünür.
Ama bazen hepsinin ortak nedeni aynıdır:
Daralan bir tolerans penceresi.
Bu modülde şuna bakıyoruz:
Bir çocuk bir anda değiştiğinde gerçekten ne değişir?
Davranış mı?
Yoksa sinir sisteminin taşıyabildiği alan mı?
Çünkü bazen ani görünen değişimler ani başlamaz.
Biriken yükün görünür hale gelmesidir.
Ve bazen en koruyucu soru şudur:
“Davranış neden değişti?” değil,
“Sinir sistemi neyi artık taşıyamıyor?”
Çünkü bazen davranış problem değildir.
Sinir sisteminin alarmıdır.
Beden önce konuşur.
Davranış sonra görünür.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
33 — Bir Anda Tablo Neden Değişir?
Çocuk bir anda değiştiğinde önce davranışı değil, bedeni okumak
→ Okumaya başla
34 — Bir Anda Başlayan Gerileme
Akut değişim penceresi
35 — Ani Başlayan Saldırganlık
Davranış mı, bedensel alarm mı?
36 — Tekrarlayan Davranış mı, Alarm mı?
Davranışın altında bazen sinir sistemi konuşur
MODÜL 8 — Davranış mı, Başka Bir Şey mi?
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen gördüğümüz şey…
davranış bile değildir.
Bazen çocukta gördüğümüz şeyler
“davranış problemi” ya da
“kendini regüle ediyor” diye açıklanır.
Oysa bazen gördüğümüz şey:
bir nörolojik işaret olabilir.
bir bedenin yardım çağrısı olabilir.
Peki ya gördüğün şey: sistemin son alarmıysa?
Bazen “regüle oluyor” zannederiz,
ama çocuk daha fazla dağılıyordur.
Ve bazen… regülasyon yetmez.
İşte tam bu noktada
bakış açısı değişmezse,
yol da değişmez.
Ve bazen en koruyucu soru şudur:
“Bu çocuk neden böyle davranıyor?” değil,
“Bu tabloyu yanlış okuyor olabilir miyim?”
Çünkü bazen en büyük hata:
davranış sandığımız şeyi
davranış zannetmektir.
Ve bu hata…
çocuğun aldığı desteği değiştirir.
İşte bu modül tam burada başlar:
ayırt etmeye başladığımız yerde.
Çünkü bazen davranış problem değildir.
Yanlış okunan bir sinyaldir.
Beden önce konuşur.
Davranış sonra görünür.
Çocuk anlatamıyor olabilir.
Ama beden anlatır.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
37 — Donma mı dalma mı?
Sessizleşiyor mu yoksa kapanmaya mı gidiyor?
→ Okumaya başla
38 — Davranış mı Nörolojik Belirti mi?
Her zorlanma irade değildir
39 — Tikler Nasıl Başlar, Neden Artar?
Her şey davranış problemi değildir.
Bazı görünenler, sinir sisteminin taşıdığı yükün izidir.
40 — Ne Zaman Doktora Görünmek Gerekir?
Her değişim beklenmez; bazı değişimler değerlendirme ister.
41 — Bedensel Kırmızı Bayraklar
Beden önce sinyal verir; davranış sonra görünür.
42 — Ne Zaman Multidisipliner Değerlendirme Gerekir?
Bazen sorun tek değildir. Sadece öyle görünür.
43 — Regülasyon Ne Zaman Yetmez?
Bazen mesele sakinleşmek değildir
44 — Motor Regülasyon Neden Davranış Gibi Görünür?
Bazı çocuklar duramaz. Çünkü durabilmek için hareket etmek zorundadır.
45 — Hiperaktivite mi, Sinir Sistemi Yükü mü?
Hiperaktivite nedir?
Ve her hareketlilik neden hiperaktivite değildir?
MODÜL 9 — Davranış Sandığımız Şeyler: Aslında Ne Görüyoruz?
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen gördüğümüz şey…
davranış değildir.
Bazen çocukta gördüğümüz şeyler
“kendini rahatlatıyor”,
“regüle oluyor”,
“alışkanlık”,
ya da “otizmden” diye açıklanır.
Oysa bazen gördüğümüz şey:
bir tik olabilir,
kısa bir dalma olabilir,
fark edilmeyen bir nöbet olabilir,
bir stimming olabilir,
Yani görünen şey davranış gibi dursa da,
kaynağı her zaman davranış değildir.
Ve en kritik nokta şudur:
Yanlış okunan her sinyal,
yanlış müdahale demektir.
Yanlış okunursa,
sorun çözülmez.
Sadece yer değiştirir.
Çünkü bazen gördüğümüz şey,
davranış değil;
sinir sisteminin son düzenleme çabasıdır.
Ve bazen en büyük hata şudur:
Her şeyi davranış zannetmek.
Her şeyi otizmden zannetmek.
Oysa bir çocuğu doğru desteklemek,
onu doğru okumakla başlar.
İşte bu modül tam burada başlar:
Gördüğümüz şey gerçekten davranış mı?
Yoksa sinir sisteminin yanlış okunan bir işareti mi?
Çünkü bazen davranış problem değildir.
Yanlış okunan bir sinyaldir.
Beden önce konuşur.
Davranış sonra görünür.
Ama bazen mesele yalnızca bedenin konuşması değildir.
O sesin zamanında fark edilmemesidir.
Çünkü bazı çocuklarda bu durum
şöyle görünür:
Bir şeye başlamak istemez.
Başlar ama sürdüremez.
Dikkatini veremiyor denir.
İnat ediyor denir.
Oysa bazen sorun
isteksizlik ya da inat değildir.
İçeride olan bambaşka bir şeydir.
Çocuk anlatamıyor olabilir.
Ama beden çoktan anlatmıştır.
Sorun, bunu zamanında fark edememektir.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
46 — Dalma Her Zaman Dikkat Sorunu Değildir
Absence nöbetler mi, duyusal yük mü, yoksa sinir sistemi kapanması mı?
→ Okumaya başla
47 — Nörolojik Belirtiler Davranış Gibi Nasıl Görünebilir?
Tik, nöbet, motor zorlanma ve regülasyonun nasıl karışabildiği
48 — Nöbet Bazen Davranış Gibi Görünür
Otizmde sessiz, kısa ve kolayca davranış sanılan nöbetler
49 — Otizmde Eşlik Eden Durumlar Neden Önemlidir?
Her şey otizm değildir
50 — Aleksitimi: Çocuk İçini Ne Zaman Fark Eder?
Anlatmaz Değil, Bilemez
Herkesi anlar. Ama kendini… çok geç fark eder.
51 — Biliyor Ama Yapmıyor mu, Yoksa Yapamıyor mu?
Sorun çoğu zaman isteksizlik değildir. Bambaşka bir şeydir.
52 — Sinir sistemi neden bazen kapanır?
Shutdown, freeze ve minimum modun biyolojisi
53 — Vagus Siniri ve Sinir Sisteminin Güven Arayışı
Neden bazı çocuklar güvende hissetmeden öğrenemez?
54 — Çocuk Sinyal Vermiyorsa Risk Yok mudur?
Sessiz zorlanma, görünmeyen yükler ve minimum modun biyolojisi
55 — Çocuk Toparlayamıyorsa Bu Ne Anlatır?
Bazen sorun zorlanmak değil, toparlayamamaktır.
56 — Ne Zaman Çocuk Nörolojisi Değerlendirmesi Gerekir?
Davranış mı, gelişimsel dalgalanma mı, yoksa nörolojik bir işaret mi?
57 — Davranış Bazen Beynin Değil Sinir Sisteminin Hikâyesidir
Davranışa sinir sistemi perspektifinden bakmak neden her şeyi değiştirir?
MODÜL 9,5 — DURDURULAMAYAN ÇOCUKLAR
Gerçekten durmuyor mu, yoksa duramıyor mu?
Bazı çocuklar durmaz.
Yerinde oturmaz.
Başlar ama sürdüremez.
Bir şeyden diğerine geçer.
Akşama doğru daha da zorlaşır.
Ve bir noktadan sonra herkes yorulur.
Aile yorulur.
Öğretmen yorulur.
Çocuk yorulur.
Ve çoğu zaman çözüm arayışı şu noktaya gelir:
“Nasıl sakinleşir?”
“Nasıl durdururuz?”
“Ne versek iyi gelir?”
Bazen bu arayış,
ilaçlara kadar gider.
Ve bazen… tek başına yeterli olmaz.
Çünkü tablo gerçekten zorlayıcıdır.
Ama belki de burada durup şunu sormak gerekir:
Bu çocuk gerçekten durmuyor mu?
Yoksa duramıyor mu?
Çünkü dışarıdan aynı görünen şey,
her çocukta aynı nedenle ortaya çıkmaz.
Ve bazen en zor kısmı da budur:
Gördüğümüz şey nettir.
Ama nedeni değildir.
Bu yüzden bazı çocuklar
durduruldukça daha çok zorlanır.
Bazı çocuklar
sakinleşmeye zorlandıkça daha çok dağılır.
Bazı çocuklar
“rahatlatılmaya” çalışıldıkça daha çok gerilir.
Çünkü her hareket,
aynı hikâyeyi anlatmaz.
Ve her çözüm,
her çocukta aynı kapıyı açmaz.
Bu modülde hiperaktiviteyi
tek bir etiket olarak değil,
çok daha derin bir yerden,
sistemin içinden okuyacağız.
Çünkü bazen mesele
çocuğun durmaması değildir.
Mesele,
neden duramadığını görebilmektir.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
58 — Hiperaktivite Tek Tip Değildir
Bu çocuk neden duramıyor?
→ Okumaya başla
59 — Hiperaktif Çocuklarda En Sık Yapılan 7 Hata
Bazı müdahaleler neden davranışı azaltmaz, artırır?
60 — Hiperaktivitede En Büyük Yanılgı: Durdurmaya çalıştıkça artıyor olabilir
Sakinlik öğretilmez, kurulur
61 — Hiperaktiviteyi Artıran 8 Şey
Ve çoğu zaman iyi niyetle yapılan ama tabloyu ağırlaştıran müdahaleler.
Bazı müdahaleler davranışı azaltmaz; alttaki yük görülmediğinde onu büyütür.
62 — Görünen Hareket, Görünmeyen Biyolojik Yük
Anlatmaz Değil, Bilemez
Herkesi anlar. Ama kendini… çok geç fark eder.
MODÜL 10—HER ŞEYİ DENEDİK... AMA NEDEN DÜZELMİYOR?
Zorlanan Çocukları Yeniden Okumak
Davranış çoğu zaman sonuçtur.
Ama bazen mesele
göründüğünden daha derindedir.
Bazen bir çocuk öğrenmekte zorlanır.
Destekler artar.
Çaba artar.
Yöntemler değişir.
Ama tablo düzelmez.
Hatta bazen daha da zorlaşır.
İşte bu noktada durmak gerekir.
Çünkü bazen sorun
yetersiz eğitim değildir.
Sorun,
doğru şeylerin
yanlış sırayla,
yanlış dozda yapılmasıdır.
Ve çocuğun
sadece davranış üzerinden okunmasıdır.
Çocuk doğru okunmadan
bu döngüden çıkmak zordur.
Ve bazen en kritik sorular şunlardır:
Bu çocuk ne yaşıyor?
Neden zorlanıyor?
Ve artık neyi taşıyamıyor?
Bu modül tam burada başlar.
Davranışı değil,
davranışı taşıyan sistemi anlamaya çalışarak.
Çünkü bazen gerçek değişim
daha fazla öğretmekle değil,
önce doğru yerden bakmakla başlar.
Önerilen Okuma sırası
Bu modüldeki yazılar önerilen okuma sırasına göre listelenmiştir.
63 — Davranıştan Önce Sistem Zorlanır
Birçok çocuk davranışla değil, önce bedeniyle yardım ister.
→ Okumaya başla
64 — Okulda İyi Görünmek, İyi Olduğu Anlamına Gelmez
Gün Boyu Uyumun Görünmeyen Bedensel Maliyeti
65 — Davranış Çoğu Zaman Psikoloji Değildir
Gördüğümüz şey karakter değil, çocuğun taşıdığı görünmez yükün dışarıdan görünen halidir.
66 — Tek Modele Saplanmak Neden Zarar Verir?
Bir çocuğu tek bir başlıkla açıklamak, çoğu zaman en önemli kısmı görünmez hale getirir.
67 — Davranış Değiştiğinde ilk Bakılması Gereken Yer Eğitim mi, Sağlık mı?
Davranış geç görünür. Beden önce konuşur.
68 — Bazen Hastalık Ateşle Değil, Davranışla Başlar
Bazen ilk belirti ateş değil, davranıştır.
69 — Regülasyon Olmadan Gelişim Olmaz
Bazı çocuklarda sorun öğrenmek değil, öğrenmeye açık kalabilmektir.